ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านต่างกันอย่างไร? ดูจากกลิ่น ลักษณะ และการนำไปใช้

ตะไคร้หอมกับตะไคร้ที่เราเห็นอยู่ในครัวมีหน้าตาคล้ายกัน ทั้งคู่ขึ้นเป็นกอ มีใบยาวเรียว และเมื่อขยี้ใบก็สามารถให้กลิ่นหอมได้ จึงไม่แปลกที่หลายคนจะสงสัยว่า “ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านเป็นต้นเดียวกันหรือไม่?”

คำตอบคือ ไม่ใช่พืชชนิดเดียวกัน

แม้ตะไคร้หอมและตะไคร้บ้านจะอยู่ในสกุล Cymbopogon และวงศ์หญ้า (Poaceae) เหมือนกัน แต่พืชที่เรียกว่า Citronella Grass กับ Lemongrass แตกต่างกันทั้งชนิดพืช ลักษณะกลิ่น องค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย และการนำไปใช้

หากต้องการแยกความแตกต่างเบื้องต้น สามารถจำหลักง่าย ๆ ได้ว่า

ดู → ดม → ใช้

ดูโครงสร้างของต้นและโคน ดมลักษณะกลิ่น และพิจารณาว่าพืชนั้นถูกปลูกหรือนำไปใช้งานในลักษณะใด

อย่างไรก็ตาม หากต้องการระบุชนิดพืชอย่างแม่นยำ ไม่ควรใช้ลักษณะใดลักษณะหนึ่งเป็นเกณฑ์ตัดสินเพียงอย่างเดียว

 

ตอบสั้น ๆ: ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านต่างกันอย่างไร?

เปรียบเทียบ	ตะไคร้หอม	ตะไคร้บ้าน
ภาษาอังกฤษ	Citronella Grass	Lemongrass
สกุล	Cymbopogon	Cymbopogon
ชนิดพืช	เช่น C. nardus, C. winterianus	เช่น C. citratus
ลักษณะกลิ่น	Citronella / Herbal / Citrus-like	Lemon / Citrus เด่น
การใช้งานทั่วไป	น้ำมันหอมระเหย ผลิตภัณฑ์ให้กลิ่น และผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับแมลง	อาหาร เครื่องดื่ม และผลิตภัณฑ์สมุนไพร
น้ำมันหอมระเหย	Citronella Oil	Lemongrass Oil
สารระเหยที่มักกล่าวถึง	Citronellal, Citronellol, Geraniol	Citral ได้แก่ Geranial และ Neral

จำง่าย ๆ

Citronella → ตะไคร้หอม → Citronella Oil

Lemongrass → ตะไคร้บ้าน → อาหารและ Lemongrass Oil

ชื่อสามัญของพืชอาจแตกต่างกันตามพื้นที่ ดังนั้นในเนื้อหาวิชาการหรือการควบคุมวัตถุดิบ ควรตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์ร่วมด้วยเสมอ

สำหรับผู้ที่ต้องการทำความรู้จักพืชชนิดนี้เพิ่มเติม สามารถอ่านบทความ ตะไคร้หอมคืออะไร? รู้จักสมุนไพรกลิ่นหอมที่นิยมใช้ในผลิตภัณฑ์ไล่ยุง ได้หลังจากบทความหลักเผยแพร่บนเว็บไซต์แล้ว

1. เป็นพืชในสกุลเดียวกัน แต่ไม่ใช่ชนิดเดียวกัน

ตะไคร้หอมและตะไคร้บ้านอยู่ในสกุล Cymbopogon ซึ่งเป็นกลุ่มพืชหอมในวงศ์ Poaceae

การอยู่ในสกุลเดียวกันทำให้พืชหลายชนิดในกลุ่มนี้มีลักษณะบางอย่างคล้ายกัน เช่น ขึ้นเป็นกอ มีใบเรียวยาว และสามารถสร้างน้ำมันหอมระเหยได้

แต่ การอยู่ในสกุลเดียวกันไม่ได้หมายความว่าเป็นพืชชนิดเดียวกัน

พืชที่เกี่ยวข้องกับ Citronella Oil ที่พบในเอกสารวิชาการ ได้แก่

• Cymbopogon nardus
• Cymbopogon winterianus

ส่วน Lemongrass ที่พบแพร่หลายในการใช้เป็นอาหารในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่

• Cymbopogon citratus

ดังนั้น หากบทความ สูตรผลิตภัณฑ์ หรือเอกสารวัตถุดิบระบุเพียงคำว่า Cymbopogon ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเป็น Citronella หรือ Lemongrass

ควรตรวจสอบชื่อชนิด (Species) ให้ชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้า

2. ลักษณะภายนอกของตะไคร้หอมและตะไคร้บ้าน

ถ้าวางตะไคร้หอมและตะไคร้บ้านไว้ใกล้กัน คนที่ไม่คุ้นเคยอาจแยกได้ยาก เพราะทั้งสองเป็นพืชวงศ์หญ้าที่เจริญเป็นกอและมีใบยาว

แต่เมื่อพิจารณาหลายลักษณะร่วมกัน จะเริ่มเห็นความแตกต่าง

ตะไคร้บ้านมีลักษณะอย่างไร?

ตะไคร้บ้านที่เราคุ้นเคยจากตลาดและในครัวมักเห็น ส่วนโคนหรือลำต้นเทียมค่อนข้างชัด

ส่วนนี้เป็นส่วนที่นิยมนำไปประกอบอาหาร

ก่อนทำอาหาร เรามักตัดใบส่วนบนและรากออก เหลือส่วนโคนสำหรับหั่น ซอย ทุบ หรือใส่ลงในอาหารเพื่อให้กลิ่น

หากนำส่วนของต้นหรือใบมาขยี้ จะได้กลิ่น Lemon/Citrus ที่คุ้นเคยจากตะไคร้ที่ใช้ประกอบอาหาร

ตะไคร้หอมมีลักษณะอย่างไร?

ตะไคร้หอมก็ขึ้นเป็นกอและมีใบยาวเช่นเดียวกัน แต่การปลูกเพื่อใช้ประโยชน์มักเน้น ส่วนเหนือดินสำหรับการผลิตน้ำมันหอมระเหย มากกว่าการนำโคนมาใช้เป็นเครื่องเทศในครัว

เมื่อขยี้ใบจะพบลักษณะกลิ่นแบบ Citronella ซึ่งแตกต่างจากกลิ่น Lemon เด่นของตะไคร้บ้าน

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้คำอธิบายว่า “โคนแดง = ตะไคร้หอม” หรือ “โคนขาว = ตะไคร้บ้าน” เป็นกฎตายตัว

เพราะลักษณะภายนอกสามารถแปรผันตามชนิด สายพันธุ์ อายุ สภาพแวดล้อม และการปลูกได้

หากจำเป็นต้องยืนยันชนิดพืชเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิต ควรตรวจสอบจากแหล่งวัตถุดิบ ชื่อวิทยาศาสตร์ และข้อมูลการจำแนกพืช ไม่ควรตัดสินจากสีของต้นเพียงอย่างเดียว

 

3. กลิ่นตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านต่างกันอย่างไร?

กลิ่นเป็นหนึ่งในจุดที่คนทั่วไปสามารถสังเกตความแตกต่างระหว่างตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านได้ง่ายกว่าการพิจารณารูปร่างของใบ

กลิ่นของตะไคร้บ้าน

กลิ่นของ Lemongrass มีลักษณะเด่นในแนว

Fresh + Lemon + Citrus

เป็นกลิ่นที่คนไทยคุ้นเคยจากอาหาร เช่น ต้มยำ เครื่องแกง หรือเครื่องดื่มสมุนไพร

จุดเด่นของกลิ่นนี้สัมพันธ์กับองค์ประกอบของน้ำมันหอมระเหย โดยเฉพาะ Citral

กลิ่นของตะไคร้หอม

ตะไคร้หอมมีลักษณะกลิ่นในแนว

Citronella + Herbal + Citrus-like

กลิ่นที่รับรู้จึงแตกต่างจากกลิ่น Lemon เด่นของตะไคร้บ้าน และเป็นกลิ่นที่หลายคนเชื่อมโยงกับผลิตภัณฑ์สำหรับกิจกรรมกลางแจ้ง หรือผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง

สิ่งสำคัญคือ ความแตกต่างไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะต้นหนึ่งมีกลิ่นแรงกว่าอีกต้น แต่เกิดจาก ชนิดและสัดส่วนของสารระเหยในน้ำมันหอมระเหยที่แตกต่างกัน

4. ทำไมตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านจึงมีกลิ่นต่างกัน?

กลิ่นของพืชไม่ได้เกิดจากสารเพียงชนิดเดียว แต่เกิดจากสารระเหยหลายชนิดรวมกันเป็นองค์ประกอบทางเคมี (Chemical Profile) ของน้ำมันหอมระเหย

สารสำคัญในตะไคร้หอม

สำหรับ Citronella Oil สารที่มักถูกกล่าวถึง ได้แก่

• Citronellal — มีส่วนเกี่ยวข้องกับลักษณะกลิ่นสดชื่นแบบ Citrus และสมุนไพร
• Citronellol — เป็นสารระเหยที่พบในน้ำมันหอมระเหยหลายชนิด รวมถึงตะไคร้หอม
• Geraniol — มีลักษณะกลิ่นแนวดอกไม้และเป็นหนึ่งในองค์ประกอบของ Citronella Oil

ปริมาณของสารเหล่านี้อาจแตกต่างกันตามชนิดพืช แหล่งปลูก และกระบวนการผลิตน้ำมันหอมระเหย

สารสำคัญในตะไคร้บ้าน

น้ำมันหอมระเหยจาก Lemongrass เช่น Cymbopogon citratus มีลักษณะกลิ่นที่สัมพันธ์อย่างมากกับ Citral

Citral โดยทั่วไปหมายถึงส่วนผสมของไอโซเมอร์สำคัญสองชนิด ได้แก่

• Geranial
• Neral

สารกลุ่มนี้มีส่วนสำคัญต่อกลิ่น Lemon ที่เด่นของ Lemongrass

จึงอธิบายได้ว่าทำไมพืชสองกลุ่มที่หน้าตาคล้ายกันและอยู่ในสกุลเดียวกัน จึงมีกลิ่นที่สามารถสังเกตความแตกต่างได้

5. ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านนำไปใช้ต่างกันอย่างไร?

ความแตกต่างที่ชัดเจนอีกด้านคือ การนำพืชแต่ละชนิดไปใช้ประโยชน์

ตะไคร้บ้าน — นิยมใช้เป็นวัตถุดิบอาหาร

ตะไคร้บ้านเป็นหนึ่งในวัตถุดิบที่พบได้ทั่วไปในอาหารไทย

ตัวอย่างการใช้งาน ได้แก่

• ต้มยำและแกง
• เครื่องแกง
• ต้มสมุนไพร
• เครื่องดื่ม
• ใช้แต่งกลิ่นอาหาร

ส่วนโคนสามารถนำมาหั่น ซอย หรือทุบเพื่อช่วยปลดปล่อยกลิ่นออกมาในอาหาร

จึงไม่น่าแปลกที่เมื่อพูดถึง Lemongrass ภาพจำหลักจะเกี่ยวข้องกับอาหารและกลิ่น Lemon/Citrus

ตะไคร้หอม — นิยมใช้ผลิตน้ำมันหอมระเหย

ตะไคร้หอมอย่าง Cymbopogon nardus และ Cymbopogon winterianus มีความสำคัญในฐานะแหล่งของ Citronella Oil

ส่วนเหนือดินของพืชสามารถนำไปผ่านกระบวนการกลั่นเพื่อให้ได้น้ำมันหอมระเหย แล้วจึงนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์ประเภทต่าง ๆ เช่น

• ผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง
• สเปรย์สมุนไพร
• ผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ในพื้นที่
• ผลิตภัณฑ์สำหรับกิจกรรมกลางแจ้ง
• ผลิตภัณฑ์ให้กลิ่นหอมและอโรม่า

นี่จึงเป็นที่มาว่าทำไมคำว่า “ตะไคร้หอม” จึงมักถูกเชื่อมโยงกับผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงมากกว่าตะไคร้ที่อยู่ในครัว

สำหรับผู้ที่สนใจผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป สามารถศึกษารายละเอียด สเปรย์น้ำมันตะไคร้หอมไทยลลิน และอ่านวิธีใช้รวมถึงข้อควรระวังบนฉลากก่อนใช้งาน

ส่วนผู้ประกอบการที่สนใจพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรภายใต้แบรนด์ของตนเอง สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ บริการรับผลิตสเปรย์กันยุง OEM

 

6. ตะไคร้ชนิดไหนใช้ทำอาหาร?

หากหมายถึงตะไคร้ที่เราใช้ในครัวไทย โดยทั่วไปคือ ตะไคร้บ้านหรือ Lemongrass โดยเฉพาะ Cymbopogon citratus

เรานิยมใช้ส่วนโคนและส่วนของต้นในการประกอบอาหาร เพราะให้กลิ่น Lemon/Citrus ที่เข้ากับอาหารหลายประเภท

ตะไคร้หอมจึงไม่ควรถูกซื้อมาใช้แทนตะไคร้บ้านเพียงเพราะมีลักษณะภายนอกคล้ายกัน

ตะไคร้หอมกินได้ไหม?

ตะไคร้หอมไม่ใช่ชนิดที่คนไทยนิยมใช้เป็นเครื่องปรุงอาหารแบบตะไคร้บ้าน

หากต้องการวัตถุดิบสำหรับประกอบอาหาร ควรเลือกพืชที่ระบุชนิดและจำหน่ายเพื่อการบริโภคโดยตรง

ที่สำคัญ ไม่ควรนำ Citronella Essential Oil สเปรย์ตะไคร้หอม น้ำมันตะไคร้หอมสำหรับใช้ภายนอก หรือผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลงมารับประทาน เพียงเพราะเป็นผลิตภัณฑ์จากพืช

รูปแบบผลิตภัณฑ์และวัตถุประสงค์การใช้สำคัญกว่าชื่อสมุนไพรเพียงอย่างเดียว

7. ตะไคร้ชนิดไหนใช้ไล่ยุง?

หากพูดถึง Citronella Oil ที่ใช้เป็นวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง แหล่งสำคัญคือ Citronella Grass เช่น Cymbopogon nardus และ Cymbopogon winterianus

แต่ต้องแยกอีกเรื่องหนึ่งให้ชัดเจน

การที่พืชชนิดหนึ่งเป็นแหล่งของน้ำมันที่มีการศึกษาด้านการไล่ยุง ไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ทุกชนิดที่มีตะไคร้หอมจะป้องกันยุงได้เท่ากัน

ประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์จริงขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำมัน ความเข้มข้น สูตร รูปแบบผลิตภัณฑ์ ปริมาณที่ใช้ วิธีใช้ และระยะเวลาหลังใช้

ดังนั้น หากเลือกผลิตภัณฑ์สำหรับป้องกันยุง ควรดูข้อมูลของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปนั้นโดยตรง มากกว่าตัดสินจากชื่อสมุนไพรเพียงอย่างเดียว

แล้วตะไคร้บ้านไล่ยุงได้ไหม?

น้ำมันหอมระเหยจาก Lemongrass และพืชหลายชนิดในสกุล Cymbopogon มีการศึกษาด้านการตอบสนองของแมลง

แต่ Lemongrass Oil และ Citronella Oil มีองค์ประกอบทางเคมีแตกต่างกัน จึงไม่ควรสรุปว่าตะไคร้ทุกชนิดสามารถใช้แทนกันได้

โดยเฉพาะเมื่อต้องการประเมินประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป ควรพิจารณาสูตร ความเข้มข้น วิธีใช้ และหลักฐานของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง

8. วิธีแยกตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านเมื่อมีต้นอยู่ที่บ้าน

สำหรับการสังเกตเบื้องต้น สามารถใช้หลัก “ดู → ดม → ใช้” โดยพิจารณาร่วมกับข้อมูลแหล่งที่มา

ดู — โคน ใบ และลักษณะต้น

ตะไคร้บ้านที่ปลูกเพื่อประกอบอาหารมักเห็นส่วนโคนหรือลำต้นเทียมที่นำไปใช้ในครัวได้ชัดเจน

ตะไคร้หอมมักปลูกเป็นกอเพื่อใช้ส่วนเหนือดินเป็นวัตถุดิบสำหรับน้ำมันหอมระเหย

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้สีของโคนหรือรูปร่างของใบเป็นเกณฑ์เดียวในการระบุชนิด

ดม — ลักษณะกลิ่น

Lemongrass: กลิ่น Lemon/Citrus เด่น

Citronella Grass: กลิ่น Citronella/Herbal/Citrus-like

กลิ่นช่วยประกอบการสังเกตได้ แต่หากต้องระบุชนิดเพื่อวัตถุประสงค์ด้านการผลิต ไม่ควรใช้การดมเพียงอย่างเดียว

ใช้ — ดูแหล่งที่มาและวัตถุประสงค์การปลูก

หากซื้อจากแหล่งจำหน่ายผักและปลูกเพื่อนำโคนไปทำอาหาร มีแนวโน้มว่าจะเป็นตะไคร้บ้าน

หากมาจากแหล่งวัตถุดิบที่ปลูกเพื่อผลิต Citronella Oil ควรมีข้อมูลชนิดพืชประกอบ

ตรวจชื่อวิทยาศาสตร์เพื่อความแม่นยำ

โดยเฉพาะกรณีจัดซื้อวัตถุดิบเพื่อผลิตสินค้า ไม่ควรระบุวัตถุดิบเพียงว่า “ตะไคร้”

ควรมีข้อมูลอย่างน้อยถึงระดับ Species เช่น Cymbopogon citratus หรือ Cymbopogon winterianus ตามวัตถุดิบที่ต้องการ

เพราะความคล้ายกันทางรูปลักษณ์ไม่ได้หมายความว่าวัตถุดิบสามารถใช้แทนกันได้

สรุป ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านต่างกันอย่างไร?

แม้ตะไคร้หอมและตะไคร้บ้านจะเป็นพืชในสกุล Cymbopogon เหมือนกัน แต่ ไม่ใช่พืชชนิดเดียวกัน

ความแตกต่างสามารถเข้าใจง่าย ๆ ผ่าน 3 เรื่อง

ดู: รูปร่างโดยรวมคล้ายกัน แต่ลักษณะของต้นและการใช้ส่วนต่าง ๆ แตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้รูปลักษณ์เพียงอย่างเดียวในการจำแนก

ดม: ตะไคร้บ้านหรือ Lemongrass มีกลิ่น Lemon/Citrus เด่น ซึ่งสัมพันธ์กับ Citral ส่วนตะไคร้หอมหรือ Citronella Grass มีกลิ่น Citronella/Herbal โดยน้ำมันมักพบสารอย่าง Citronellal, Citronellol และ Geraniol

ใช้: Lemongrass นิยมใช้ในอาหารและเครื่องดื่ม ส่วน Citronella Grass เป็นแหล่งของ Citronella Oil สำหรับผลิตภัณฑ์ให้กลิ่นและผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง

ดังนั้น หากต้องการเลือกพืชเพื่อประกอบอาหาร ให้มองหาตะไคร้บ้านที่ระบุสำหรับบริโภค

แต่หากกำลังศึกษาวัตถุดิบสำหรับ Citronella Oil หรือผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง ควรตรวจสอบชนิดของพืชและรายละเอียดของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านเป็นต้นเดียวกันไหม?

ไม่ใช่ชนิดเดียวกัน แม้จะอยู่ในสกุล Cymbopogon และวงศ์ Poaceae เหมือนกัน โดย Citronella Grass เกี่ยวข้องกับพืช เช่น C. nardus และ C. winterianus ส่วนตะไคร้บ้านที่ใช้ประกอบอาหารอย่างแพร่หลายคือ C. citratus

ตะไคร้หอมภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร?

โดยทั่วไปเรียกว่า Citronella Grass ส่วนตะไคร้ที่ใช้ประกอบอาหารเรียกว่า Lemongrass

Citronella กับ Lemongrass เหมือนกันไหม?

ไม่เหมือนกัน Citronella และ Lemongrass เป็นชื่อที่ใช้กับพืชต่างชนิดภายในสกุล Cymbopogon และน้ำมันหอมระเหยมีองค์ประกอบทางเคมีแตกต่างกัน

ตะไคร้ชนิดไหนใช้ทำอาหาร?

ตะไคร้บ้านหรือ Lemongrass เป็นชนิดที่ใช้ประกอบอาหารอย่างแพร่หลาย โดยในไทยพบการใช้ Cymbopogon citratus เป็นอาหารและเครื่องดื่ม

ตะไคร้ชนิดไหนใช้กับผลิตภัณฑ์ไล่ยุง?

Citronella Grass เช่น C. nardus และ C. winterianus เป็นแหล่งของ Citronella Oil ซึ่งมีการนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับยุงและแมลง แต่ประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปขึ้นอยู่กับสูตร ความเข้มข้น และวิธีใช้ด้วย

ตะไคร้บ้านไล่ยุงได้ไหม?

น้ำมันหอมระเหยจาก Lemongrass และพืช Cymbopogon หลายชนิดมีการศึกษาด้านแมลง แต่ไม่ควรถือว่า Lemongrass สามารถใช้แทน Citronella ได้โดยอัตโนมัติ โดยเฉพาะเมื่อต้องการประเมินประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

กลิ่นตะไคร้หอมกับตะไคร้บ้านเหมือนกันไหม?

ไม่เหมือนกันทั้งหมด ตะไคร้บ้านมีกลิ่น Lemon/Citrus เด่น ส่วนตะไคร้หอมมีกลิ่น Citronella/Herbal มากกว่า ความแตกต่างเกิดจากองค์ประกอบของสารระเหยที่ต่างกัน

ดูจากใบอย่างเดียวแยกได้ไหม?

ไม่ควรใช้ใบเพียงอย่างเดียว เพราะพืชในสกุล Cymbopogon หลายชนิดมีลักษณะคล้ายกัน หากต้องระบุชนิดอย่างแม่นยำควรพิจารณาหลายลักษณะและตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์หรือแหล่งที่มาของวัตถุดิบร่วมด้วย